ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ

Η Ιταλία βρίσκεται αντιμέτωπη με τραπεζική κρίση, χαμηλή παραγωγικότητα και χαμηλό ρυθμό ανάπτυξης

02:06 - 29.07.2016

Αναμένονται τα αποτελέσματα των stress tests για τη λήψη απόφασης.

Η Ιταλία είναι η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ε.Ε. και η τρίτη μεταξύ της ευρωζώνης. Το δημόσιο χρέος βρίσκεται στο 135% του ΑΕΠ, ενώ το ποσοστό απασχόλησης είναι πιο χαμηλό από οποιανδήποτε χώρα της Ε.Ε. με εξαίρεση την Ελλάδα. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΔΝΤ για την Ιταλία ο ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να είναι πιο κάτω από το 1% και οριακά να βελτιωθεί κατά το 2017. Το ΔΝΤ αναφέρει ότι η Ιταλία είναι η μόνη μεγάλη ευρωπαϊκή οικονομία που δεν έχει ανακτήσει το επίπεδο παραγωγής πριν από την κρίση. Η χώρα αντιμετώπισε δυο δεκαετίες χαμένης ανάπτυξης πράγμα που επηρέασε αρνητικά την ανεργία και τους πραγματικούς μισθούς, σε μια περίοδο που οι εταίροι της στην ευρωζώνη είχαν πετύχει ρυθμό ανάπτυξης 20%-25%.

Αυτή η έλλειψη ανάπτυξης είναι η βασική πρόκληση που ο πρωθυπουργός, κ. Ματέο Ρέντσι πρέπει να αντιμετωπίσει. Η Ιταλία βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλές επενδύσεις, χαμηλή συμμετοχή του εργατικού δυναμικού στην αγορά εργασίας και ανύπαρκτου ρυθμού αύξησης της παραγωγικότητας. Αναφέρεται ότι ο ΟΟΣΑ υπολογίζει ότι ο δυνητικός ρυθμός ανάπτυξης βρίσκεται στο αρνητικό 0,1.

Αναφέρεται όμως ότι αυτά τα προβλήματα υπήρχαν και πριν από την κρίση της ευρωζώνης και τα χρόνια της λιτότητας. Μεταξύ στασιμότητας και αρνητικού πληθωρισμού οι τράπεζες της Ιταλίας αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα που επιβαρύνονται με €360 δις μη εξυπηρετούμενων δανείων, που ισοδυναμούν με 20% του ΑΕΠ της χώρας. Κατά συνέπεια, δεν είναι έκπληξη ότι οι μετοχές στις μεγάλες τράπεζες της Ιταλίας μειώθηκαν κατά 50% από τον περασμένο Απρίλιο, με τάση επιτάχυνσης μετά από το δημοψήφισμα για το Brexit. Η μεγαλύτερη άμεση ανησυχία είναι το αξιόχρεο της Τράπεζας Monte dei Paschi di Siena που ιδρύθηκε το 1472 και είναι η αρχαιότερη στον κόσμο η οποία έχει βοηθηθεί δυο φορές από τις ιταλικές αρχές, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Της έχει υποδειχθεί από την ΕΚΤ ότι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια της πρέπει να μειωθούν από €24 δις το 2015, στα €18,4 δις το 2017 και €14,6 δις το 2018. Ως αποτέλεσμα, η τιμή της μετοχής της μειώθηκε δραματικά. Σήμερα η αξία της τράπεζας είναι το 1/10 της λογιστικής της αξίας και αναμένεται ότι δεν θα επιτύχει στα stress tests που θα διεξαχθούν από την ΕΚΤ στο τέλος του μήνα αυτού.

Οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι η λαϊκίστικη κίνηση Five Star Μovement με ηγέτη τον γελωτοποιό, κ. Beppe Grillο είναι πρώτο κόμμα. Με τις εξελίξεις αυτές τα σχέδια του κ. Ρέντσι για δημοψήφισμα το ερχόμενο φθινόπωρο για συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που στόχο έχουν να δώσουν στην κυβέρνηση νέες εξουσίες, μπορεί να απειλήσει την πολιτική του επιβίωση. Κατά συνέπεια, οι αναλυτές και επενδυτές θεωρούν τώρα την Ιταλία ως την άμεση απειλή για τη σταθερότητα στην ευρωζώνη.

Οι νέοι κανονισμοί της ευρωζώνης αναφέρουν ότι οι τράπεζες δεν μπορούν να βοηθηθούν από το κράτος εκτός κι αν πρώτα δεν υποστούν ζημιές οι κάτοχοι ομολόγων, οι μέτοχοι και οι μη ασφαλισμένοι καταθέτες, δηλαδή να χρησιμοποιηθεί πρώτα το bail-in.

Στις περισσότερες χώρες τα ομόλογα των τραπεζών κατέχονται από μεγάλους θεσμικούς επενδυτές που γνωρίζουν τους κινδύνους και μπορούν να αντιμετωπίσουν τις ζημιές. Αλλά στην Ιταλία περίπου €200 δις τραπεζικά ομόλογα κατέχονται από μικρούς επενδυτές.

Κατά συνέπεια, ο κ. Ρέντσι επιζητεί όπως οι κανόνες για το bail-in εφαρμοστούν ευέλικτα μέχρι που να επανέλθει κάποια εμπιστοσύνη και αυτή δεν θα έλθει χωρίς δημόσιους πόρους. Αν οι κανόνες το bail-in εφαρμοστούν αυστηρά στην Ιταλία η αντίδραση από τους αποταμιευτές θα επηρεάσει δυσμενώς την εμπιστοσύνη, αλλά και θα ανοίξει την πόρτα στην εξουσία για την κίνηση το Five Star Movement, μια κίνηση που επιρρίπτει ευθύνες στα οικονομικά προβλήματα της οικονομίας στο ευρώ και έχει ζητήσει δημοψήφισμα με στόχο η Ιταλία να εγκαταλείψει το ευρώ. Και το πρόβλημα είναι ότι αν οι Ιταλοί χάσουν την εμπιστοσύνη τους στο ευρώ, το ενιαίο νόμισμα θα είναι δύσκολο να επιβιώσει. Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις το 30,6% των Ιταλών υποστηρίζουν την κίνηση Five Star Movement με 29,8% να υποστηρίζουν το κυβερνών Δημοκρατικό Κόμμα του κ. Ρέντσι.

Τώρα η Ιταλία και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξάγουν έντονες διαβουλεύσεις για τη μέθοδο που πρέπει η ιταλική κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει τις τράπεζες, αρχίζοντας από την Monte dei Paschi χωρίς να παραβιάζονται οι κανόνες της ΕΚΤ για bail-in. Οι κανόνες της ΕΚΤ συστάθηκαν μετά από την κρίση χρέους στο τραπεζικό τομέα και στόχο έχουν να απαλλάξουν τους φορολογούμενους από το κόστος διάσωσης των τραπεζών και να το μετακινήσουν στους μετόχους.

Για το θέμα αυτό η Καγκελάριος της Γερμανίας, κα. Άνγκελα Μέρκελ απέρριψε ανησυχίες για ένταση της κρίσης και ειδικά με τις ιταλικές τράπεζες και εξέφρασε εμπιστοσύνη ότι οι συνομιλίες μεταξύ της ιταλικής κυβέρνησης και των Βρυξελλών που θα επιτρέπει τη διάσωση των τραπεζών της Ιταλίας τελικά θα οδηγήσουν στην κατάλληλη λύση, πράγμα που θα δώσει ώθηση στις αξίες των μετοχών των ιταλικών τραπεζών.

Το πρόβλημα είναι όμως ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν επιθυμεί την υπόσκαψη των νέων κανονισμών του bail-in κατά την πρώτη φορά που αντιμετωπίζουν πρόβλημα, αλλά και ούτε επιθυμεί προστριβές με ένα ιδρυτικό μέλος της Ε.Ε. Κατά συνέπεια, διεξάγονται τώρα συνομιλίες και διαβουλεύσεις για να εξευρεθεί τρόπος να επιτρέψουν στην Ιταλία να διοχετεύσει δημόσια χρήματα στον τραπεζικό τομέα για να αποφευχθεί το bail-in. Αναφέρεται όμως ότι οι κανόνες επιτρέπουν την ``προληπτική διοχέτευση΄΄ κρατικών χρημάτων για να διατηρηθεί η σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος. Κατά συνέπεια, αν οι περισσότερες τράπεζες της Ιταλίας δεν περάσουν με επιτυχία τα stress tests στο τέλος του Ιουλίου αυτό θα ήταν μια πιθανή δικαιολογία για να δοθούν δημόσια χρήματα. Κατά συνέπεια, η ιταλική κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να αναμένουν τα αποτελέσματα των stress tests των ιταλικών τραπεζών στο τέλος του Ιουλίου για να καταλήξουν σε μια κοινώς αποδεκτ συμφωνία. Αναφέρεται ότι για την ανακεφαλαιoποίηση των προβληματικών τραπεζών με bail-in, όπως επιβάλλουν οι κανόνες της τραπεζικής ένωσης, θα υποβάθμιζε περισσότερο τη δημοτικότητα του Ιταλού πρωθυπουργού, κ. Ρέντσι και θα έδινε νέα ώθηση στη λαϊκίστικη κίνηση Five Star για να επικρίνει ξανά τις Βρυξέλλες, την ΕΚΤ και το ευρώ.

Ο κ. Ρέντσι ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το πράσινο φως για να προχωρήσει στη στήριξη των προβληματικών ιταλικών τραπεζών από ένα ταμείο ύψους €40 δις που σκοπεύει να συστήσει.